Җир һәм муниципаль милек: нәтиҗәлелек, контроль һәм керемнәр

Бу сорауларга Актаныш муниципаль районының милек һәм җир мөнәсәбәтләре палатасы рәисе Булат Рифат улы Зәйнетдинов җавап бирде.

Муниципаль милектән бюджетка 11,7 миллион сум керем кергән

— Булат Рифатович, 2026 елның беренче яртыеллыгында муниципаль милекне һәм җир участокларын файдаланудан район бюджетына күпме керем керде?

— 2026 елның беренче яртыеллыгында муниципаль милекне һәм җир участокларын арендага бирүдән, шулай ук аларны сатудан районның берләштерелгән бюджетына 11 миллион 734 мең сум акча керде. Елның беренче яртыеллыгына билгеләнгән план 28 миллион 44 мең сум тәшкил итә. Шулай итеп, планның үтәлеше 42 процент булды.

Әлеге керемнәр Палата тарафыннан идарә ителә торган салым булмаган керемнәр составына керә. Аларның бюджетка вакытында һәм тулы күләмдә керүен тәэмин итү, муниципаль милекне нәтиҗәле файдалану һәм өстәмә керем чыганакларын ачыклау — безнең төп бурычларның берсе.

Керемнәрнең төп өлеше җир участокларын арендага бирүгә туры килә. Бу юнәлештән 10 миллион 60 мең сум акча керде. Муниципаль милекне арендага бирү 681 мең сум керем китерде. Җир участокларын сатудан 594 мең сум, муниципаль милекне сатудан 399 мең сум акча алынды.

Районда 1467 җир участогы арендага бирелгән

— Районда арендага бирелгән җир участоклары күпме? Алар нинди максатларда файдаланыла?

— Бүгенге көндә муниципаль реестрда җир участокларын арендага бирү буенча 1467 гамәлдәге шартнамә исәпләнә. Аларның гомуми мәйданы 50 мең 470,07 гектардан артык.

Шартнамәләр төрле категориядәге җирләрне колачлый. Халык яши торган торак пунктлар җирләренә 411 шартнамә туры килә. Авыл хуҗалыгы билгеләнешендәге җирләр буенча 557 шартнамә төзелгән. Индивидуаль торак төзелеше өчен билгеләнгән җир участокларына 145 шартнамә карый. Сәнәгать һәм башка махсус билгеләнештәге җирләр буенча 354 шартнамә исәпләнә.

Җир участокларын арендага бирү — аларны икътисади әйләнешкә кертүнең, эшкуарлыкны һәм авыл хуҗалыгын үстерүнең мөһим чарасы. Шул ук вакытта участокларның билгеләнгән максатларда файдаланылуы һәм шартнамә таләпләренең үтәлүе даими игътибар үзәгендә булырга тиеш.

— Җир участокларын арендага бирү тәртибе ничек оештырылган? Бу өлкәдә ачыклык ничек тәэмин ителә?

— Җир участокларын бирү процедурасы гамәлдәге законнар нигезендә алып барыла. Арендага бирү турындагы белдерүләр муниципаль берәмлекнең рәсми сайтында һәм дәүләт сатып алулары һәм сәүдә мәгълүматлары урнаштырыла торган torgi.gov.ru рәсми порталында бастырыла.

Белдерүләрне вакытында урнаштыру, кирәкле мәгълүматны рәсмиләштерү һәм билгеләнгән срокларны үтәү өчен Палатада җаваплы хезмәткәр билгеләнгән.

Җир участокларын һәм муниципаль милекне бирүдә законлылык һәм ачыклыкны саклау аеруча мөһим. Мәгълүматның һәркем өчен ачык булуы кызыксынучы затларга тәкъдимнәр белән танышырга һәм билгеләнгән тәртиптә сәүдә эшчәнлегендә катнашырга мөмкинлек бирә.

— Муниципаль милекне арендага бирү юнәлешендә нинди нәтиҗәләргә ирешелде?

— Хәзерге вакытта муниципаль милекне арендага бирү буенча 46 шартнамә гамәлдә. Шуларның берсе 2026 елның беренче яртыеллыгында төзелгән. Әлеге юнәлештән район бюджетына 681 мең сум керем керде.

Муниципаль милекне арендага биргәндә объектларның билгеләнгән максатларда файдаланылуына, шартнамәдә каралган йөкләмәләрнең үтәлүенә һәм аренда түләүләренең вакытында башкарылуына игътибар итәбез.

— Ә муниципаль милекне һәм җир участокларын сатудан алынган керемнәр нинди?

— Муниципаль милекне һәм җир участокларын сату бары тик законнарда билгеләнгән тәртиптә, электрон сәүдә мәйданчыкларында үткәрелә торган аукционнар аша гамәлгә ашырыла. Сәүдә турындагы материаллар torgi.gov.ru рәсми порталында да урнаштырыла.

2026 елның беренче яртыеллыгында муниципаль милекне сатудан 399 мең сум керем алынды. Шулай ук 21 гектар җир участогы сатылды. Шуларның 19 гектары — авыл хуҗалыгы билгеләнешендәге җирләр. Аларны өч ел һәм аннан күбрәк вакыт дәвамында арендага алып файдаланган арендаторларга базар бәясе буенча саттылар. Тагын 2 гектар җир индивидуаль торак төзелеше өчен сатылды. Җир участокларын сату нәтиҗәсендә бюджетка 594 мең сум керем керде.

Муниципаль милекне сатуның төп максаты — кулланылмый торган яки нәтиҗәсез файдаланыла торган объектларны хуҗалык әйләнешенә кертү, алардан файдалану мөмкинлекләрен киңәйтү һәм бюджет керемнәрен арттыру.

Сатып алучылар табылмаган объектлар кабат сәүдәгә чыгарыла

— Беренче яртыеллыкта муниципаль милекне сату буенча аукционнарның кайберләре узмаган. Моның сәбәбе нәрсәдә?

— Сәүдәгә чыгарылган кайбер объектларга гаризалар булмау сәбәпле, аукционнар узмаган дип танылды. Мондый очракларда милекне кабат сәүдәгә чыгару буенча эш алып барыла.

Хисап чорында Ford Focus маркалы ике автомобильне һәм Ford Explorer автомобилен сату буенча аукционнар узмаган. Әлеге транспорт чаралары кабат сатуга чыгарылган.

Күчемсез милек объектлары арасында да сатып алучылар табылмаган очраклар булды. Качкын авылындагы җир участогы белән бергә мәктәп бинасының башлангыч бәясе 1 миллион 671 мең 66 сум тәшкил итте. Зөбәер авылындагы шундый ук объект 2 миллион 850 мең 639 сумга тәкъдим ителде. Иске Әлем авылындагы объектның бәясе 480 мең сум булды.

Иске Әлем авылындагы объект ике тапкыр — бәяне күтәрү һәм киметү шартларында — сәүдәгә чыгарылган, әмма гаризалар булмаган. Аны алга таба сату буенча карар өстәмә рәвештә кабул ителәчәк.

Әлеге объектларны сәүдәгә кабат чыгару һәм алардан нәтиҗәле файдалану мөмкинлекләрен карау дәвам итә.

Аренда түләүләре һәм бурычлар контрольдә тотыла

— Муниципаль милекнең нәтиҗәле файдаланылуын контрольдә тоту ничек башкарыла? Аренда түләүләре буенча бурычлар белән эшләүгә нинди игътибар бирелә?

— Муниципаль милекнең нәтиҗәле файдаланылуын контрольдә тоту һәм аренда түләүләре буенча бурычларны киметү Палатаның даими игътибар үзәгендә тора.

Арендаторларның шартнамәдә каралган йөкләмәләрне үтәве, түләүләрне вакытында башкаруы һәм милекне билгеләнгән максатларда файдалануы мөһим. Бурыч барлыкка килгән очракларда, аны түләүне тәэмин итү максатыннан, законнарда каралган тәртиптә дәгъва эше алып барыла.

Аренда түләүләре буенча бурычлыларга карата дәгъвалар әзерләү, бурычны каплауны таләп итү һәм шартнамә шартлары даими рәвештә бозылган очракларда милекне кире кайтару мәсьәләләрен хәл итү күздә тотыла.

Бу эшнең төп максаты — район бюджетына тиешле түләүләрнең тулы күләмдә керүен тәэмин итү, муниципаль милекнең сакланышын контрольдә тоту һәм аны нәтиҗәле файдалану.

Икенче яртыеллыкка бурычлар билгеләнгән

— Елның икенче яртыеллыгына нинди бурычлар куелган?

— Икенче яртыеллыкта муниципаль милекне һәм җир участокларын нәтиҗәле файдалану буенча эшне дәвам итү планлаштырыла. Беренче яртыеллыкта сатыла алмаган объектларны кабат сәүдәгә чыгару, кулланылмый торган милекне икътисади әйләнешкә кертү һәм бюджетка керемнәрне арттыруга юнәлдерелгән чаралар күреләчәк.

Бүгенге көндә torgi.gov.ru рәсми порталында 14 транспорт чарасын сату турында белдерүләр урнаштырылган. Аларны сату һәм башка муниципаль милек объектларын нәтиҗәле файдалану мөмкинлекләрен киңәйтү буенча эш дәвам итәчәк.

Муниципаль милек һәм җир ресурслары — районның икътисади потенциалының мөһим өлеше. Алардан нәтиҗәле файдалану, аренда түләүләрен вакытында алу һәм милекнең буш торуына юл куймау район бюджетының керемнәрен формалаштыруга һәм муниципаль милек белән идарә итүнең сыйфатын күтәрүгә ярдәм итә.