Кыяр – популяр бакча культурасы: Аны ничек һәм кайчан утыртырга?

10 апрель 2026 - 08:00 Автор:

"Актаныш-информ" өчен Ләйсән Газизова әзерләде

Кыяр – иң популяр бакча культураларының берсе. Ул ачык туфракка да, җылы теплицаларда да үстерергә яраклы. Бу яшелчәне үстерү авыр түгел, ләкин билгеле бер кагыйдәләрне белергә һәм тәрбияләүнең кайбер нюансларын исәпкә алырга кирәк.

Ни өчен кыярны еш кына үсентедән үстерәләр?

Россиянең урта полосасында кыярны гадәттә үсенте аша үстерәләр. Бу — салкын климат, кыраулар һәм тотрыксыз температура шартларында иртә һәм мул уңыш алуның иң нәтиҗәле ысулы.

Шуңа күрә кыяр орлыкларын еш кына өйдә чәчәләр. Аларны ачык туфракка яки теплицага күчереп утыртканчы, тәрәзә төбендә яки ябык лоджиядә үстерәләр. Орлыкларны карау һәм утырту вакытлары күп очракта сортына бәйле.

Кыярның сортын һәм орлыкларын ничек сайларга?

Кыяр сортларының һәм гибридларының төрлелеге нәкъ шул шартларда үсеп җитәчәк орлыкларны сайларга мөмкинлек бирә.

Мәсәлән:

ачык туфрак өчен сортлар;
теплицалар өчен махсус чыгарылган сортлар.

Тагын бер мөһим аерма: кайбер сортлардан яшелчәне тазә (свежий) килеш ашау өчен үстерәләр, ә башкалары — тозлау өчен яхшы.

Кыяр сортлары: Сезнең бакча өчен иң яхшысын сайлыйбыз.

Кыяр сортлары бер-берсеннән өлгерү вакыты, үстерү шартлары һәм куллану максаты белән аерылып тора. Уңышыгыз мул булсын өчен, түбәндәге классификация белән танышыгыз:

Иртә өлгерешле сортлар

Бу сортлар тишелеп чыкканнан соң 32–44 көн эчендә беренче уңышны бирә. Ачык грунт (түтәлләр) өчен иң популярлары:

Маша, Родничок, Конни, Чемпион, Герман, Кураж, Новый Нежинский, Кустовой, Вязниковский 37, Конкурент.

Уртача өлгерешле сортлар

Өлгерү вакыты 45–50 көн тәшкил итә. Алар үзләренең тәме һәм универсальлеге белән билгеле:

Нежинский 12, Сын полка, Дальневосточный 27, Нежинский местный, Малыш, Погребок, Мотылек, Белый деликатес, Высокоурожайный 86, Фермер, Моравский корнишон.

Соң өлгерешле сортлар

Бу сортларның өлгерүе 50 көннән артык вакыт ала. Алар гадәттә озак сакланучан һәм тозлау өчен бик кулай:

Китайский плетистый, Хруст, Нежинский, Эстафета, Феникс 640, Капелька, Водолей.

Теплицалар өчен иң яхшы сортлар

Җылытыла торган һәм поликарбонат теплицаларда үстерү өчен махсус сортлар сайлау мөһим:

Кышкы һәм поликарбонат теплицалар өчен: Геркулес, Емеля, Динамит, Атлет, Настоящий полковник.
Ультра-иртә өлгерешле (40 көнгә кадәр): Җәй башында куллану өчен — Амур, Анюта, Кадриль, Шарж, Темп, Настоящий полковник, Матрица.

Киңәш: Теплицада үстергәндә партенокарпик (үз-үзен серкәләндерүче) сортларга өстенлек бирегез, бу уңышның тотрыклылыгын тәэмин итәр.

Кыярны үсентегә чәчү вакыты:

Кыяр үсентесенең сыйфаты һәм мул уңыш чәчү вакытын дөрес сайлауга турыдан-туры бәйле.

Төп кагыйдә

Оптималь вакыт — үсентене җиргә (ачык туфракка яки теплицага) чыгарып утыртуга 20–25 көн кала утырту. Үсентене тәрәзә төбендә озаграк тотсагыз, ул артык үсеп китәчәк һәм күчереп утырткач тамыр җәйгәндә авырлык кичерәчәк.

Температура режимы

Кыяр — җылы яратучы үсемлек. Аны түбәндәге шартлар тугач кына утыртырга була:

Туфрак температурасы: 16–18°C.
Төнге һава температурасы: 15–16°C-тан түбән булмаска тиеш.

Гадәттә, Россиянең урта полосасында мондый һава торышы май башында урнаша. Шул сәбәпле, үсенте өчен орлыкларны апрель уртасында чәчә башларга тәкъдим ителә. Әгәр сезнең җылытыла торган теплицагыз булса, бу эшкә бер айга иртәрәк — март уртасында керешү мәслихәт.

Үсенте өчен орлык чәчү вакыты климатка карап үзгәрә:

Төбәк	Чәчү вакыты
Урта полоса (Татарстан һ.б.)	Апрель уртасы
Себер, Урал, Ленинград өлкәсе	Май башы
Көньяк төбәкләр	Мартның икенче декадасы
Ерак Көнчыгыш	Май ахыры

Кыяр утырту өчен ай календаре

Кыярларны ай календаренә таянып чәчү — нәтиҗәле ысулларның берсе. Бу очракта үсемлекләрнең үсеш энергиясен арттыру өчен түбәндәге исемлек белән танышып, уңайлы көннәрне алдан билгеләп куя аласыз.