Актаныш районында 2025 елда коррупциягә каршы көрәш юнәлешендә нинди эшләр башкарылган? Закон бозуларны кисәтү, бюджет акчаларын нәтиҗәле файдалану һәм халыкның хокукый грамоталылыгын күтәрү өчен нинди чаралар күрелә? Әлеге сорауларга Актаныш муниципаль районы башлыгының коррупциягә каршы тору мәсьәләләре буенча ярдәмчесе Айдар Фәрдиев белән әңгәмәдә җавап эзлибез.
2025 елда районда коррупция характерындагы 9 җинаять ачыкланган
— Айдар Фәнисович, коррупциягә каршы көрәш — дәүләт идарәсенең мөһим юнәлешләреннән берсе. Актаныш районында 2025 елда бу өлкәдәге эшләргә нинди нәтиҗәләр ясарга мөмкин?
— Коррупция җәмгыятьнең дәүләт органнарына булган ышанычын какшата, икътисади үсешкә комачаулый, гражданнарның гаделлеккә өметен киметә. Шуңа күрә коррупциягә каршы көрәшне аерым чаралар үткәрү белән генә чикләргә ярамый. Ул законнарның үтәлешен тәэмин итүне, дәүләт һәм муниципаль хезмәткәрләрнең җаваплылыгын арттыруны, бюджет акчаларын һәм муниципаль милекне нәтиҗәле файдалануны, халык арасында хокукый аң-белем таратуны үз эченә ала.
2025 елда районда әлеге юнәлештә берничә төрдә эш алып барылды. Коррупциягә каршы тору комиссияләре эшләде, хезмәткәрләрнең хезмәт тәртибенә кагылышлы мәсьәләләр каралды, коррупция куркынычы булган өлкәләргә анализ ясалды. Мәгариф учреждениеләрендә яшь буынның хокукый культурасын күтәрүгә юнәлдерелгән чаралар үткәрелде, массакүләм мәгълүмат чараларында аңлату эшләре алып барылды.
Төп максат — закон бозуларны булдырмау, һәр дәрәҗәдә җаваплы эшләү һәм халыкның җирле үзидарә органнарына ышанычын ныгыту.
Муниципаль хезмәткәрләрнең җаваплылыгы һәм мәнфәгатьләр конфликты контрольдә
— Хисап мәгълүматларында коррупция характерындагы җинаятьләр турында да әйтелә. Бу юнәлештәге күрсәткечләр нинди?
— 2025 елда районда коррупция категориясенә караган 9 җинаять ачыкланган, аларның һәркайсы буенча җинаять эшләре кузгатылган. Хисап чорында 8 кешегә карата 12 җинаять эше судка җибәрелгән.
Мондый мәгълүматлар коррупциягә каршы көрәштә хокук саклау органнарының ролен күрсәтә. Закон бозу очракларын ачыклау белән беррәттән, аларның килеп чыгу сәбәпләрен өйрәнү, шундый хәлләрне кабат булдырмау өчен шартлар тудыру да мөһим.
— Муниципаль хезмәткәрләрнең керемнәре һәм милке турында мәгълүмат бирүе дә коррупцияне кисәтү чараларының берсе булып тора. Бу эш ничек оештырылган?
— Керемнәр, чыгымнар, милек һәм милек характерындагы йөкләмәләр турында мәгълүмат бирү хезмәткәрләрнең җаваплылыгын тәэмин итүгә юнәлдерелгән чараларның берсе булып тора. Ул законда каралган очракларда һәм билгеләнгән тәртиптә башкарыла.
2025 елда хисапта күрсәтелгән мәгълүматлар буенча, 261 муниципаль хезмәткәр һәм депутат керемнәре, чыгымнары, милке һәм милек характерындагы йөкләмәләре турында белешмәләр тапшырган. Алар арасында 66 муниципаль хезмәткәр һәм 193 депутат бар.
Мондый контроль хезмәт вазыйфаларын үтәгәндә законлылык принципларын саклау, мәнфәгатьләр бәрелешен вакытында ачыклау һәм муниципаль хезмәткә карата ышанычны ныгыту өчен мөһим.
— Хисапта прокуратура тикшерүе нәтиҗәләре дә китерелә.
— 2025 елда Актаныш районы прокуратурасы коррупциягә каршы тору турындагы законнарның үтәлешен тикшергән. Тикшерү нәтиҗәләре буенча муниципаль вазыйфалар биләгән ике хезмәткәргә карата ышанычны югалту сәбәпле эштән азат итү рәвешендә җаваплылык чарасы кулланылган.
Бу мисаллар вазыйфаи затларның закон таләпләрен төгәл үтәве кирәклеген күрсәтә. Муниципаль хезмәттә эшләү — халык мәнфәгатьләрен кайгырту, үз вазифаларыңны намус белән башкару һәм кабул ителгән карарлар өчен җаваплылык тоту дигән сүз.
Коррупция куркынычы булган өлкәләргә аерым игътибар бирелә
— Районда мәнфәгатьләр конфликтын булдырмау һәм хезмәт тәртибен контрольдә тоту буенча нинди эшләр башкарыла?
— Районда муниципаль хезмәткәрләрнең хезмәт тәртибенә карата таләпләрне үтәвен һәм мәнфәгатьләр бәрелеше мәсьәләләрен караучы комиссия эшли. 2025 елда аның 8 утырышы үткәрелгән, 14 мәсьәлә каралган.
Моннан тыш, коррупциягә каршы тору эшен координацияләүче комиссиянең 4 утырышы узган. Аларда барлыгы 19 мәсьәлә каралып, тиешле карарлар кабул ителгән. Кабул ителгән карарлар җирле үзидарә органнарына һәм җаваплы башкаручыларга җиткерелә.
Комиссияләрнең эше аерым очракларны карау белән генә чикләнми. Алар коррупция куркынычларын киметүгә, проблемалы юнәлешләрне ачыклауга һәм профилактик чараларны көчәйтүгә дә ярдәм итә.
— Коррупция куркынычы аеруча югары булган өлкәләргә нинди юнәлешләр керә?
— Хисапта финанс чараларын бүлү, муниципаль милек белән идарә итү һәм аны файдалану, шулай ук сәламәтлек саклау һәм мәгариф өлкәләре коррупция куркынычлары ягыннан аерым игътибар таләп итүче юнәлешләр буларак билгеләнә.
Шуңа күрә әлеге өлкәләрдәге эшчәнлекне анализлау, җаваплы җитәкчеләрнең хисапларын тыңлау һәм закон таләпләренең үтәлешен тикшерү мөһим. Коррупция куркынычын киметү өчен карарларның нигезле булуы, документларның дөрес рәсмиләштерелүе һәм гамәлләрнең законга туры килүе тәэмин ителергә тиеш.
Муниципаль сатып алуларда 19,7 миллион сум экономиягә ирешелгән
— Бюджет акчаларын нәтиҗәле файдалану һәм дәүләт сатып алуларында ачыклыкны тәэмин итү дә коррупциягә каршы эшнең мөһим өлеше. Районда бу юнәлештә нинди нәтиҗәләр бар?
— Дәүләт һәм муниципаль ихтыяҗлар өчен сатып алуларны оештыру 44-ФЗ номерлы Федераль закон нигезендә алып барыла. Сатып алуларның ачыклыгы һәм үтә күренмәлелеге коррупция куркынычын киметү өчен мөһим шарт булып тора.
Хисап мәгълүматларына караганда, 2025 елда муниципаль ихтыяҗларны тәэмин итү өчен товарлар, эшләр һәм хезмәтләр сатып алуга бәйле 2999 сатып алу үткәрелгән. Аларның 152се электрон аукционнар аша, 2847се бердәнбер тәэмин итүчедән сатып алу рәвешендә башкарылган.
Сатып алулар мониторингы нәтиҗәләре буенча, муниципаль контрактлар һәм килешүләр төзү барышында 19 миллион 701 мең 728 сум күләмендә экономиягә ирешелгән.
Сатып алуларны закон нигезендә оештыру, мәгълүматны рәсми ресурсларда урнаштыру һәм чыгымнарны контрольдә тоту бюджет акчаларын нәтиҗәле файдалануга ярдәм итә.
Контроль-хисап палатасы 32 тикшерү һәм аналитик чара үткәргән
— Контроль-хисап палатасы үткәргән тикшерүләр нәрсәне күрсәтә?
— 2025 елда Контроль-хисап палатасы тарафыннан 5 контроль һәм 27 эксперт-аналитик чара үткәрелгән. Тикшерүләр 7 объектны колачлаган.
Хисапта бюджетларны формалаштыру һәм үтәү, дәүләт һәм муниципаль милек белән идарә итү, дәүләт сатып алулары, бюджет акчаларын максатчан файдалану, бухгалтерлык исәбе һәм финанс хисаплылыгы белән бәйле җитешсезлекләр күрсәтелгән. Шулай ук бюджет акчаларын нәтиҗәсез файдалану очраклары билгеләнгән.
Ачыкланган җитешсезлекләрне бетерү, тиешле чаралар күрү һәм акчаларны кире кайтару мәсьәләләре Контроль-хисап палатасы күзәтүендә тора.
Мондый тикшерүләрнең әһәмияте — җитешсезлекләрне теркәүдә генә түгел, ә аларны бетерүне тәэмин итүдә, киләчәктә шундый ук хаталар кабатланмасын өчен чаралар күрүдә.
— Муниципаль милекне һәм җир участокларын файдалануга бәйле мәсьәләләр дә хисапта урын алган. Бу өлкәдә бюджетка күпме керем килгән?
— 2025 елда муниципаль милекне һәм җир участокларын файдаланудан һәм сатудан районның берләштерелгән бюджетына 23 миллион 371 мең сум керем кергән. Еллык план 25 миллион 782 мең сум тәшкил иткән, план үтәлеше 91 процент булган.
Керемнәрнең төп өлешен җир участокларын арендага бирүдән алынган акчалар тәшкил итә — 17 миллион 650 мең сум. Җир участокларын сатудан 4 миллион 359 мең сум, муниципаль милекне арендага бирүдән 616 мең сум, аны сатудан 143 мең сум керем алынган. Башка керемнәр, шул исәптән пенялар, 603 мең сум тәшкил иткән.
Муниципаль милекне һәм җир ресурсларын закон нигезендә файдалану, аренда түләүләренең вакытында керүен тәэмин итү һәм милекне нәтиҗәле әйләнешкә кертү район бюджеты өчен мөһим.
Мәгариф учреждениеләрендә хокукый тәрбиягә игътибар арта
— Коррупциягә каршы көрәштә халыкның хокукый грамоталылыгын күтәрүгә дә зур әһәмият бирелә. Бу юнәлештә нинди эшләр алып барыла?
— Коррупцияне кисәтү өчен законнарны үтәүне контрольдә тоту гына җитми. Гражданнарның үз хокукларын һәм бурычларын белүе, закон бозуларга битараф калмавы да мөһим.
2025 елда мәгариф учреждениеләрендә коррупциягә каршы темага багышланган тәрбия чаралары үткәрелгән. Мәктәп яны лагерьларында түгәрәк өстәлләр, конкурслар һәм тематик фильмнар карау оештырылган. Муниципаль хезмәткәрләрнең квалификациясен күтәрү максатында махсус укулар да үткәрелгән. Ел дәвамында 47 муниципаль хезмәткәр шундый укуларда катнашкан.
Халыкка бушлай юридик ярдәм күрсәтү, җәмәгать кабул итүләре һәм массакүләм мәгълүмат чаралары аша аңлату эшләре алып бару да хокукый культураны үстерүгә хезмәт итә.
Массакүләм мәгълүмат чараларында коррупциягә каршы 31 материал басылган
— Массакүләм мәгълүмат чараларының коррупциягә каршы көрәштәге ролен ничек бәялисез?
— Мәгълүматның ачык һәм аңлаешлы булуы бик мөһим. Гражданнар үз хокукларын, законда каралган мөмкинлекләрне һәм коррупция очраклары турында хәбәр итү юлларын белергә тиеш.
2025 елда район массакүләм мәгълүмат чараларында коррупциягә каршы темага 31 материал басылып чыккан. Алар халыкка закон таләпләрен аңлатуга һәм хокукый белемнәрне арттыруга юнәлдерелгән.
Хисап чорында вазыйфаи затларның коррупция гамәлләре турында гражданнардан мөрәҗәгатьләр кермәгән. Әмма мөрәҗәгатьләр булмауны коррупция очраклары бөтенләй юк дигән нәтиҗә белән тиңләргә ярамый. Шуңа күрә профилактика, аңлату һәм контроль эшләрен дәвам итү мөһим.
— Әңгәмәбез ахырында район халкына нинди теләкләрегез бар?
— Коррупциягә каршы тору — дәүләт органнарының гына түгел, бөтен җәмгыятьнең уртак бурычы. Законнарны үтәү, вазыйфаларны намус белән башкару, җәмәгать милкенә сакчыл карау һәм гаделлек принципларын тоту һәркемнән җаваплылык таләп итә.
Безнең бурыч — коррупция куркынычларын киметү, дәүләт һәм муниципаль ресурсларның нәтиҗәле файдаланылуын тәэмин итү, халыкка кирәкле мәгълүматны вакытында җиткерү. Бу эштә ачыклык, контроль һәм гражданнар белән үзара хезмәттәшлек аеруча әһәмиятле.
Халыкның җирле үзидарә органнарына ышанычы көндәлек эшнең законлы, гадел һәм җаваплы алып барылуына бәйле. Шуңа күрә коррупцияне кисәтү, хокукый культураны үстерү һәм гражданнарның хокукларын яклау юнәлешендәге эшләрне дәвам итәргә кирәк.
Нет комментариев